Sempatik-Parasempatik sistemler

Sempatik-Parasempatik sistemler

Sempatik Sinir Sistemi

Pregangliyonik hücrelerin gövdesi omuriliğin toraks ve lumbal bölgelerindeki (Tl-L 3 ) lateral boynuzda bulunur. Bu nöronlardan kaynaklarının aksonlar ön kökler yoluyla çıkarak çift teşkil eden  paravertebral veya çift olmayan prevertebral abdominal gangliyonlarda sonlanır. Paravertebral gangliyonlar omuriliğin iki yanında sempatik zinciri yaparlar. Postgangliyonik aksonlar sempatik zincirden çıkarak hedef  dokulara (daha çok düz kaslar)  ulaşır.

Sempatik gangliyonların büyük çoğunluğu hedef dokulardan uzaktır. Yani postgangliyonik sempatik lifler uzundur.

Parasempatik Sinir Sistemi

Parasempatik sistemin pregangliyonik hücreleri beyin sapı ile omuriliğin sakral bölgesinde bulunur. Aksonlarının bazısı miyelinli bazısı miyelinsizdir. Parasempatik pregangliyonik lifler, sempatik pregangliyonik liflerden daha uzundur. Parasempatik postgangliyonik hücreler hedef organın ya içinde veya çok yakınında bulunur. Beyin sapından kaynaklanan pregangliyonik lifler III. (okülomotor), VII. (fasial) IX. (glossofaringeal) ve X. (vagus) sinirin içinde seyreder. Sakral bölgeden kaynaklananlar ise pelvis sinirine katılır. Kalın barsakların alt kısmını, üriner sistemi ve üreme sistemini innerve eder. Parasempatik lifler kan damarları ile ter bezlerini innerve etmez .

Parasempatik sistem istirahat esnasında daha aktiftir. Parasempatik  aktivitenin artışı enerji tasarrufuna sebep olur. Halbuki, sempatik sistem vücudu aktiviteye hazırlar. Stresli durumlarda oldukça aktiftir. Telaşlı durumlarda ve örneğin sınav stresinde sempatik sistemin etkisi dominant duruma gelir.

Sempatik Nörotransmitterler

Pregangliyonik liflerden asetilkolin (ACh) salgılanır. Postgangliyonik akson uçlarından  noradrenalin  serbestlenir. İstisna olarak, ter bezleri ile bazı kan damarlarını innerve eden sempatik postgangliyonik liflerden noradrenalin değil asetilkolin  salgılanır. Sempatik sistemdeki lifler ile nöronlar  adrenerjik sistem  diye de adlandırılır.

Hedef hücrelerin zarlarında adrenerjik reseptörler bulunur. Alfa ve beta diye iki tip adrenerjik reseptör vardır. Alfa reseptörlerinin noradrenaline, beta reseptörlerinin de adrenaline olan meyli (afinite) daha kuvvetlidir.Vücutta sempatik sistem parasempatik sisteme göre daha yaygın bir etki gösterir.

             Parasempatik Nörotransmitterler

Parasempatik sistemin transmitteri asetilkolin’dir. Hem pregangliyonik hem de postgangliyonik liflerden salgılanır. Onun için bu liflere kolinerjik lifler denir. Kolinerjik reseptörler iki sınıfa ayrılır.

1. Nikotinik reseptörler. Tütünün yapısında bulunan nikotine karşı cevap veren reseptörlerdir.

2. Muskarinik reseptörler.  Amanita muscaria  denen bir çeşit mantardan elde edilen muskarine karşı cevap veren reseptörler bu sınıfa dahildir.

            Nikotinik reseptörler  hem sempatik, hem de parasempatik postgangliyonik nöronlarda bulunur. Yani, otonom sinir sisteminde pregangliyonik nöronlar ile postgangliyonik nöronlar arasındaki sinaps  nikotiniktir. Parasempatik sistemden lif alan kalp, arteriyol, salgı bezleri ter bezleri ve idrar torbası gibi yapılardaki reseptörler  muskariniktir. Atropin antikolinerjik bir maddedir. Terleme ile bronşlardan sekresyonu  önlemek ve kalbin atım hızını artırmak için kullanılır.

Organ   Sempatik  Bölüm Parasempatik  Bölüm
Kan damarlarıİskelet kasındakiler Genelde daralmaGenişleme (kolinerjik) Genelde hafif genişlemeİnnervasyonu yoktur

 

Gözİris kası

Silyer kas

 

Dilatör kas kasılır, gözbebeği genişler

Gevşer (etkisiz)

Konstriktör kasılır, gözbebeği daralır

Kasılır göz yakına uyum yapar

 

KalpAtım hızı

Kasılma gücü

Artar

Artar

Azalır

Azalır

 

Sindirim KanalıMotilite ve tonus

Sfinkterler

Sekresyon

Safra Kesesi

Karaciğer

 

Azalır

Kasılır

Azalır

İnhibisyon

Glikojen yıkılır

Uyarılır

Gevşer

Artar

Uyarılma

İnnervasyonu yok

AkciğerlerBronşlar

Bronş bezleri

Bronş kasları

 

Lümen genişler

İnnervasyon yok

Gevşer

Lümen daralır

Salgı artar

Kasılır

Salgı BezleriGözyaşı bezleri

Salya bezleri

 

İnnervasyonu yok

Salya azalır (mukoz sekresyon)

Gevşer

Salgı artar

Salya artar (su salgısı artar)

Kasılır

İdrar TorbasıDeri

Ter bezleri

Kan damarları

Piloerektör kaslar

 

 

Salgı

Daralma

Kasılır

 

İnnervasyonu yok

İnnervasyonu yok

İnnervasyonu yok

 Seks   Organları Vazokonstriksiyon (orgazm) Vazodilatasyon (ereksiyon)
 Adrenal  Medulla NA, A salgısı artar İnnervasyonu yok

 

 

Bu yazıyı 51.467 kişi okudu

3 yorum

  1. hata var adrenalin salgılanır asetilkolin degil.İstisna olarak, ter bezleri ile bazı kan damarlarını innerve eden sempatik postgangliyonik liflerden noradrenalin değil asetilkolin salgılanır.bu hatalı cümle yukarıdaki

  2. Çok gözel olmuş elinize sağlık hocam 🙂

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*